برنامه ریزی شهری
کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری
نویسنده: رضا دشتی برنجه - ۱۳٩٠/٩/۱٠

انواع برنامه ریزی :

        برنامه ریزی مفهومی عام تر که در بر گیرنده کلیه شئون حیاتی و امور جاریه می شود که اگر بخواهیم این برنامه ریزی را در خصوص شهر بیان کنیم، برنامه ریزی شهری است .

برنامه ریزی شهری مشتمل بر: برنامه ریزی فرهنگی، برنامه ریزی اقتصادی، برنامه ریزی اجتماعی، برنامه ریزی کالبدی، برنامه ریزی جنسیتی،و........

برنامه ریزی شهری به شکل معمول و متعارف معنی محدودتر و دقیق تری دارد یعنی بعد از برنامه ریزی با یک عنصر فضایی یا جغرافیایی اشاره دارد که در آن هدف کلی آماده سازی یک ساختار فضایی از فعالیت ها و یا کاربریهای اراضی است به نحوی که شکل موجود بدون برنامه ریزی امکان حیات ندارد .

علاوه بر موارد ذکر گردیده در انواع برنامه ریزی در مفهومی زمانی و اجرایی این برنامه ها در سه مقطع طبقه بندی می گردد که شامل برنامه های کوتاه، میان و بلند مدت است که بر اساس یک برنامه ریزی استراتژیک و جامع تر در اختیار مدیریت و برنامه ریزیان قرار گرفته و با هدف گذاری صورت گرفته به یک شهر مطلوب یا توسعه پایدار رسید.

همچنین« توسعه پایدار» بدون توجه به شاخص های آن یعنی مسائل اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی ومسائل زیست محیطی عملاً امکان پذیر نیست .

برای رسیدن به این توسعه پایدار نیازمند یک برنامه توسعه راهبردی شهرcds development strategy)  (city با هدف به دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته به استفاده از کلیه امکانات و ظرفیت های اقتصادی،اجتماعی و برداشتن تمام موانع رشد و توسعه همه جانبه است که در صورت تحقق این اهداف دستاوردهای cds )  ) به شرح ذیل خواهد بود .

-        شهری با ظرفیت های بالای اجتماعی ، فرهنگی و ...

-        شهری مولد با بالاترین سطح اقتصادی

-        شهر پایدار

-        شهری با مدیریت خوب                                       

فرایند برنامه ریزی :

در سالیان اخیر کوشش هایی برای تعریف مجدد فرایند برنامه ریزی بر اساس فرایند تجزیه و تحلیل سیستم ها انجام گرفته و در مورد فرایند برنامه ریزی سیستماتیک را بوجود می آورند اتفاق نظرهایی صورت گرفته است که از جمله آنها در شهرداری تهران می توان به تدوین چشم انداز وافق شهر تهران( 1404 ) ، منشور علمی شهرداری تهران ، طرح جامع و تفصیلی شهر تهران اشاره کرد . در باز شناخت این سیستم فرایندی برنامه ریزی می توان هفت مرحله را جهت رسیدن به افق طرح و دستیابی به آنچه جهت مطلوبیت واستاندارد حیاتی را طی نماید برشمرد.

تعریف و توجیه مسائل جاری و آینده و روابط میان آنها

پیش بینی وضع آِینده بر اساس مسائل شناخته شده

شناخت عوامل، شرایط و محدودیتهایی که وسعت راه حل های ممکنه در رابطه با کل مسائل را تعیین می کنند .

تعیین اهداف دراز مدت و کوتاه مدت در مراحل گوناگون

تعیین سیاستهای مختلف

ارزیابی کمی و کیفی هزینه و سودمندی و شبیه سازی راه حل های ممکنه

گزینش سیاستی خاص و اجرای آن

با توجه به اختلاف دیدگاهی میان صاحب نظران فرایند برنامه ریزی با طرفداران فرایند سیستماتیک برنامه ریزی درخصوص مراحل مختلف تدوین یک برنامه آنچه توافق حاصل شده از این دیدگاه در فرایند تدوین یک برنامه وجود دارد در چهار بخش قابل بیان وتوصیف است:

         توصیف سیستم و تعیین مسائل آن : `

     در این مرحله برنامه ریزی باید به شناخت متغیرها که در ساختمان و عملکرد آن
 تاثیر گذار بوده بپردازد و بر اساس همین توصیفات تعیین صورت مسئله جهت تدوین برنامه اقدام کند
.

*تدوین و تحلیل راه حل ها :

در این مرحله برنامه ریز بر اساس همین مسائل و بر اساس مدل های علمی راه حل های مختلف را شناسایی و بر اساس آن برنامه ای که بتواند سنخیت و جامعیت جهت اجرا داشته باشد تدوین می نماید .

*ارزیابی راه حل ها و انتخاب

هدف از این مرحله تشخیص راه حل یا سیاستی است که بهتر از همه، هدفهای سیستم را برآورده سازد در واقع فرایند مسیر یک هدف را بر اساس منافع،هزینه هاو بازتابهای آن برای سالهای آتی بوجود می آورد .

 *اجراء و کنترل :

در این مرحله بعد از طی مراحل شناخت ، تحلیل و ارزیابی همه عوامل و عناصر شناخته شده در تدوین یک برنامه به مرحله اجرا رسیده که در این مرحله برنامه ریز باید نسبت به آنچه هدفگذاری شده و تدوین برنامه و مسیر هدف مشخص شده عوامل اجرایی برنامه را در اجرا کنترل و هدایت نماید تا هر آنچه بعنوان یک هدف و آینده نگری شده با کمترین اختلاف انجام گرفته باشد .

در برنامه یکساله شهرداری منطقه 18 سعی شده براساس همین مدل فرایندی در تدوین مورد توجه قرار گیرد علی رغم اینکه تا نهادینه شدن یک برنامه ریزی فاصله ای زیاد وجود دارد .

برنامه ریزی :

         برای اینکه یک سیستم  و یا مجموعه بتواند خوب مدیریت و اداره شود نیازمند یک « برنامه ریزی » دقیق است این برنامه ریزی بدون شناخت موانع،امکانات،مشکلات،منابع انسانی و ... امکان پذیر نبوده و عملاً بازخورد آن نامناسب و همراه با نا هنجاری نیزخواهد بود .

در تکامل حیات مدنی شهرها که هر چه قدر افزوده تر می گردد  مسائل و مشکلات آن نیز پیچیده تر و گسترده تر شده چه بسا در طی دوران تغییر شیوه زیستی از روستا نشینی به شهر نشینی تنها شهرهایی توانستند مانا و جاودان باشند و در آفرینش تمدن بشری نقش اساسی داشته داشته باشند شهرهایی بودند که بر اساس یک « برنامه » و « هدف » ایجاد و تاسیس شده بودند.

با مرور زمان علی الخصوص بعد از دوران صنعتی شدن این مشکلات و مسائل پیچیدگی بیشتری یافت و از آن زمان « ضرورت برنامه ریزی » برای کشور و منطقه و شهر از اهمیت بیشتر برخوردار شد به طوری که مکاتب، دیدگاهها و نظرات مختلف برنامه ریزی در مورد شهر پیدا شد که هر کدام از این دیدگاهها و نظرات بر جنبه ای از دیدگاه توسعه ای و برنامه ریزی توجه داشت .

ازطرف دیگر شهر با این عنوان یک موجود زنده و پویاست که با نمو و رشد خود به مروز زمان با مسائل جدید رو به رو شده که اگر نتواند بر آن برنامه ریزی کند . و یا پیش بینی و آینده نگری لازم بر آنها نکند مرحله تباه و مرگ شهر فرا خواهد رسید. .

رضا دشتی برنجه
زادگاهم شهر تکاب است ودوستش دارم خوشحال میشم دوستان وهمشهری هایم در خصوص وبلاگ ومطالبش نظر دهند
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :