برنامه ریزی بومی ، توسعه بومی

از نظر گاندی هفت موردی که بدون هفت مورد دیگر خطرناک هستند:

1-ثروت، بدون زحمت

2-لذت، بدون وجدان

3-دانش، بدون شخصیت

4-تجارت، بدون اخلاق

5-علم، بدون انسانیت

6-عبادت، بدون ایثار

7-سیاست، بدون شرافت

این هفت مورد را گاندی تنها چند روز پیش از مرگش بر روی یک تکه کاغذ نوشت و به نوه‌اش داد.

شکوه شکوفه های بهاری وتغییردرهستی وجود نشانگر آغازی دوباره است  شروع سال 91برشما دوست ارجمندم مبارک وشادی آور وبابرکت باشد

انواع برنامه ریزی :

        برنامه ریزی مفهومی عام تر که در بر گیرنده کلیه شئون حیاتی و امور جاریه می شود که اگر بخواهیم این برنامه ریزی را در خصوص شهر بیان کنیم، برنامه ریزی شهری است .

برنامه ریزی شهری مشتمل بر: برنامه ریزی فرهنگی، برنامه ریزی اقتصادی، برنامه ریزی اجتماعی، برنامه ریزی کالبدی، برنامه ریزی جنسیتی،و........

برنامه ریزی شهری به شکل معمول و متعارف معنی محدودتر و دقیق تری دارد یعنی بعد از برنامه ریزی با یک عنصر فضایی یا جغرافیایی اشاره دارد که در آن هدف کلی آماده سازی یک ساختار فضایی از فعالیت ها و یا کاربریهای اراضی است به نحوی که شکل موجود بدون برنامه ریزی امکان حیات ندارد .

علاوه بر موارد ذکر گردیده در انواع برنامه ریزی در مفهومی زمانی و اجرایی این برنامه ها در سه مقطع طبقه بندی می گردد که شامل برنامه های کوتاه، میان و بلند مدت است که بر اساس یک برنامه ریزی استراتژیک و جامع تر در اختیار مدیریت و برنامه ریزیان قرار گرفته و با هدف گذاری صورت گرفته به یک شهر مطلوب یا توسعه پایدار رسید.

همچنین« توسعه پایدار» بدون توجه به شاخص های آن یعنی مسائل اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی ومسائل زیست محیطی عملاً امکان پذیر نیست .

برای رسیدن به این توسعه پایدار نیازمند یک برنامه توسعه راهبردی شهرcds development strategy)  (city با هدف به دستیابی به مدیریت و حاکمیت شهری بهبود یافته به استفاده از کلیه امکانات و ظرفیت های اقتصادی،اجتماعی و برداشتن تمام موانع رشد و توسعه همه جانبه است که در صورت تحقق این اهداف دستاوردهای cds )  ) به شرح ذیل خواهد بود .

-        شهری با ظرفیت های بالای اجتماعی ، فرهنگی و ...

-        شهری مولد با بالاترین سطح اقتصادی

-        شهر پایدار

-        شهری با مدیریت خوب                                       

فرایند برنامه ریزی :

در سالیان اخیر کوشش هایی برای تعریف مجدد فرایند برنامه ریزی بر اساس فرایند تجزیه و تحلیل سیستم ها انجام گرفته و در مورد فرایند برنامه ریزی سیستماتیک را بوجود می آورند اتفاق نظرهایی صورت گرفته است که از جمله آنها در شهرداری تهران می توان به تدوین چشم انداز وافق شهر تهران( 1404 ) ، منشور علمی شهرداری تهران ، طرح جامع و تفصیلی شهر تهران اشاره کرد . در باز شناخت این سیستم فرایندی برنامه ریزی می توان هفت مرحله را جهت رسیدن به افق طرح و دستیابی به آنچه جهت مطلوبیت واستاندارد حیاتی را طی نماید برشمرد.

تعریف و توجیه مسائل جاری و آینده و روابط میان آنها

پیش بینی وضع آِینده بر اساس مسائل شناخته شده

شناخت عوامل، شرایط و محدودیتهایی که وسعت راه حل های ممکنه در رابطه با کل مسائل را تعیین می کنند .

تعیین اهداف دراز مدت و کوتاه مدت در مراحل گوناگون

تعیین سیاستهای مختلف

ارزیابی کمی و کیفی هزینه و سودمندی و شبیه سازی راه حل های ممکنه

گزینش سیاستی خاص و اجرای آن

با توجه به اختلاف دیدگاهی میان صاحب نظران فرایند برنامه ریزی با طرفداران فرایند سیستماتیک برنامه ریزی درخصوص مراحل مختلف تدوین یک برنامه آنچه توافق حاصل شده از این دیدگاه در فرایند تدوین یک برنامه وجود دارد در چهار بخش قابل بیان وتوصیف است:

         توصیف سیستم و تعیین مسائل آن : `

     در این مرحله برنامه ریزی باید به شناخت متغیرها که در ساختمان و عملکرد آن
 تاثیر گذار بوده بپردازد و بر اساس همین توصیفات تعیین صورت مسئله جهت تدوین برنامه اقدام کند.

*تدوین و تحلیل راه حل ها :

در این مرحله برنامه ریز بر اساس همین مسائل و بر اساس مدل های علمی راه حل های مختلف را شناسایی و بر اساس آن برنامه ای که بتواند سنخیت و جامعیت جهت اجرا داشته باشد تدوین می نماید .

*ارزیابی راه حل ها و انتخاب

هدف از این مرحله تشخیص راه حل یا سیاستی است که بهتر از همه، هدفهای سیستم را برآورده سازد در واقع فرایند مسیر یک هدف را بر اساس منافع،هزینه هاو بازتابهای آن برای سالهای آتی بوجود می آورد .

 *اجراء و کنترل :

در این مرحله بعد از طی مراحل شناخت ، تحلیل و ارزیابی همه عوامل و عناصر شناخته شده در تدوین یک برنامه به مرحله اجرا رسیده که در این مرحله برنامه ریز باید نسبت به آنچه هدفگذاری شده و تدوین برنامه و مسیر هدف مشخص شده عوامل اجرایی برنامه را در اجرا کنترل و هدایت نماید تا هر آنچه بعنوان یک هدف و آینده نگری شده با کمترین اختلاف انجام گرفته باشد .

در برنامه یکساله شهرداری منطقه 18 سعی شده براساس همین مدل فرایندی در تدوین مورد توجه قرار گیرد علی رغم اینکه تا نهادینه شدن یک برنامه ریزی فاصله ای زیاد وجود دارد .

برنامه ریزی :

         برای اینکه یک سیستم  و یا مجموعه بتواند خوب مدیریت و اداره شود نیازمند یک « برنامه ریزی » دقیق است این برنامه ریزی بدون شناخت موانع،امکانات،مشکلات،منابع انسانی و ... امکان پذیر نبوده و عملاً بازخورد آن نامناسب و همراه با نا هنجاری نیزخواهد بود .

در تکامل حیات مدنی شهرها که هر چه قدر افزوده تر می گردد  مسائل و مشکلات آن نیز پیچیده تر و گسترده تر شده چه بسا در طی دوران تغییر شیوه زیستی از روستا نشینی به شهر نشینی تنها شهرهایی توانستند مانا و جاودان باشند و در آفرینش تمدن بشری نقش اساسی داشته داشته باشند شهرهایی بودند که بر اساس یک « برنامه » و « هدف » ایجاد و تاسیس شده بودند.

با مرور زمان علی الخصوص بعد از دوران صنعتی شدن این مشکلات و مسائل پیچیدگی بیشتری یافت و از آن زمان « ضرورت برنامه ریزی » برای کشور و منطقه و شهر از اهمیت بیشتر برخوردار شد به طوری که مکاتب، دیدگاهها و نظرات مختلف برنامه ریزی در مورد شهر پیدا شد که هر کدام از این دیدگاهها و نظرات بر جنبه ای از دیدگاه توسعه ای و برنامه ریزی توجه داشت .

ازطرف دیگر شهر با این عنوان یک موجود زنده و پویاست که با نمو و رشد خود به مروز زمان با مسائل جدید رو به رو شده که اگر نتواند بر آن برنامه ریزی کند . و یا پیش بینی و آینده نگری لازم بر آنها نکند مرحله تباه و مرگ شهر فرا خواهد رسید. .

آینده نگری یعنی فکر کردن درباره اتفاقات آینده قبل از وقوع آن تا بتوان بیشترین بهره وری با کمترین هزینه ها انجام داد و با هدایت و راهبری شا خصه ها و مولفه های موضوعی بتوان میان آنها هماهنگی و ارتباط تنگاتنگ بوجود آورد از اینرو برای بهتر شدن نباید منتظر آینده شد بلکه باید آینده را همین امروز ساخت .

فرایند زایش شهر تهران به طور اعم و منطقه 18 به طور اخص در طی 200 ساله اخیر نشان می دهد که در این فرآیند آنچه برای مدیران و زمامداران اهمیت چندانی نداشته « آینده » شهر تهران بوده که امروزه قریه کوچک به یکی از 20 کلان شهر بزرگ دنیا با انبوهی از مشکلات زیست محیطی ، جمعیتی ، اشتغال ، تمرکز صنایع و خدمات ، هویت فرهنگی و تبدیل شده است .

آنچه امروزه در اداره شهر تهران به وضوح می توان دید عدم فرایند مدیریتی در آن بوده که سلیقه و خرد فردی به خرد جمعی و عدم ارتباط میان مدیران شهر تهران در طی سالیان گذشته بوده به طوری که هر مدیری برای آینده خود « برنامه ای مستقل با هدفی خاص » تدوین و مدیر بعدی بدون اینکه برنامه قبلی را مطالعه کند . برنامه ای جدید را تدوین می کرد و این یعنی هر بار از صفر شروع کردن و این انقطاع زمانی در حیات شهری و چشم انداز توسعه تهران موجب می گردد .

شهر تهران در طی حیات شهری خود فاقد یک برنامه بلند مدت با هدف شناخت و هدایت تهران در افق و آینده بوده است اولین طرح بلند مدت و جامع شهر تهران در سال 1347 تدوین و این برنامه نیز عملا" با وقوع انقلاب اسلامی اجرایی نگردید که شاید بتوان گفت یکی از منسجم ترین و خلاقانه ترین  برنامه توسعه شهری بوده است .

از بدو تشکیل منطقه 18 تا کنون برنامه ای مدون یا توسعه راهبردی ( CDS) که بتواند شهر را در چهار مولفه الف ) اجتماعی ، فرهنگی   ب ) اقتصاد مولد  ج ) شهر پایدار  د ) شهر با مدیریت خوب
و مشارکتی داشته باشد بوجود نیامده به طوری که امروزه این منطقه در بخش عمده ای از مشکلات میراث گذشته آن است: فاقد یک سیستم  دفع فاضلاب ، معابر تنگ ، بافت فرسوده و ریز دانه ، تداخل کاربری های که غیر متجانس بوده که با لطبع این مشکلات بر ویژگی های هویتی ، فرهنگی ، اجتماعی و گروههای مردمی تاثیر منفی خواهد گذاشت . تصور هر گونه برنامه ریزی و آینده نگری جهت مدیریت و هدایت شهر تهران بدون « مشارکت مردم » و« نیازسنجی » از مسائل و مشکلات و خواسته ها عملا" امکان پذیر نبوده و بدون پشتوانه خواهد بود .

نیازسنجی از خواسته شهروندان سبب مشارکت آنها در فرایند مدیریت و قبول مسئولیت در برابر آنچه که داده می شود و آنچه هست بوده و مدیریت شهری در این فرایند با کاهش هزینه های نظارتی بخش بزرگی از وظایف خود را به بین شهروندان واگذار می کند .

امروزه مشارکت شهروندان و دخالت ونظارت آنها در « برنامه ریزی بخشی ( محله ای ) با توجه به شناخت آنها از محل زیست خود و عناصر آن می تواند تاثیر شایان ومتقابل در وضعیت اقتصادی ، جمعیتی نیازهای زیر بنایی و مشارکت مالی داشته که این امر سبب بالا رفتن رفاه عمومی اجتماعی از یک طرف و ضمانت اجرایی چشم انداز توسعه آتی منطقه را خواهد شد

 * روش های مشارکت شهروندان طرق زیر قابل دسترسی است :

 1- بررسی ،پژوهش ، جلسات عمومی ، کارگاهها ،  کار گروه های تخصصی .

2- مشارکت مدنی و قانونی

در این مشارکت با تشکیل شورایاران ، NGO ها ، گروههای خیر ، گروههای محلی متخصص که از طریق این نوع مشارکت که در  قالب و چهارچوب قانونی و رسمی است می توان نظریات ، دیدگاهها

و خواسته های شهروندان را دریافت و بر اساس همین نیازها می توان برنامه ای هدفمند
 و بلند مدت تدوین کرد از طرف دیگر مدیریت شهری می تواند برنامه ها ی خود را از طریق همین گروههای مدنی به اطلاع شهروندان  رسانده و زمینه همکاری و مشارکت آنها را جلب نماید . می توان گفت میان سه مولفه : آینده نگری( برنامه های بلند ، میان و کوتاه مدت ) مشارکت شهروندان و نیازسنجی رابطه دوسویه وجود دارد و یعنی در صورتی می توان یک برنامه منسجم و هدفمند برای آینده برنامه ریزی کرد که براساس یک نیازهای زیر بنایی اصلی و مشارکت گرایانه بوده و از طرف دیگر تا زمانی که شهروندان در این نیازسنجی مشارکت نداشته باشند برنامه ای تدوین نمی گردد پس می توان گفت اگر خواهان شهر پایدار و با آینده ای روشن درجهت رسیدن به توسعه پایدار شهری هستیم مشارکت شهروندان می تواند ابزاری مطمئن باشد .

یکی از پیشنهادات نظری ارائه شده درباره شهرسازی اینده منشوری است تحت عنوان منشور 2000 (بیانیه طراحی شهری برای قرن آینده) توسط عده ای از اندیشمندان تصویب شد. این منشور ضمن بررسی و نقد آنچه که در طی قرن بیستم در شهر و شهرسازی به وقوع پیوسته به پیش بینی آینده پرداخته است .
این منشور هفت اصل را جهت بهبود وضع و دگرگونی (تجدید شهرها) در شهرهای کنونی پیشنهاد می نماید :
 اصل اول : مکانهای شهری باید نقش مثبت و سازنده ای را در زندگی ساکنان شهرها داشته باشند . 
 اصل دوم : شهرنشینی باید با نظامهای طبیعی موزون و هماهنگ باشد . 
 اصل سوم : هر شهر باید شخصیت و هویت خاص و بارز خود را داشته باشد .
اصل چهارم : فرم شهری جدید باید جوابگوی نیازها و رفتارهای متحول جامعه باشد .
اصل پنجم : وسایل نقلیه باید متنوع و فراگیر باشد .
 اصل ششم : فرایند ساختن و بازسازی میتواند اشکال مختلفی داشته باشد و گروههای ذی نفع زیادی را در بر گیرد . 
 اصل هفتم : پیدا کردن استفاده های جدید برای ساختمانها و احیاء مناطق شهری موجود به همان اندازه ایجاد مناطق جدید دارای اهمیت است .

امروزه برباوربسیاری ازصاحب نظران وپژوهشگران توسعه یافتگی تنها دردوبعد،سرمایه اقتصادی وانسانی نیست بلکه سرمایه اجتماعی بعنوان اساسی ترین هنجاروارزش درجوامع وازنشانهای پویایی نظام اجتماعی است،این سرمایه که ازکنش وواکنش اجتماعی وروابط حاکم برآن سرچشمه می گیرد می تواندبه عنوان زیربنای،اصلی توسعه یافتگی اقتصادی انسانی،فیزیکی،فرهنگی و....جامعه باشد.

ابعادسرمایه اجتماعی شامل اعتماد،امنیت،مشارکت،روابط اجتماعی،انسجام اجتماعی ارزشهای اخلاقی،انسانی،احساس هویت و....جامعه بوده وبرنامه اجرائی خوددرچندماه گذشته برآن بوده که بتوان ازاین سرمایه نهفته وبالقوه موجوددرجهت توسعه ورشد آن استفادۀ بهینه کندما برای نهادینه سازی واستفاده ازاین سرمایه اجتماعی سعی مان براین بوده که بتوانیم میان سه عنصراعتماد،ارتباط ومشارکت رابطه ای تنگاتنگ وبهم پیوسته بوجودبیاوریم .

دراولین قدم دراین مسیرتقویت بنیانهای ارتباطی میان مدیریت شهری وشهروندان بوده که بدون وجوداین ارتباط امکان اعتمادزایی ومشارکت بوجودنمی آمدبه همین منظورجهت تقویت این بنیانها برگزاری جلسات ودیدارهای مستمروهمیشگی باگروههای مردم نهاد،شورایاران،نخبگان،معتمدین محلی ودیداربامردمدرمساجد،مراسمهاو...ازجمله راهبردمدیریت منطقه درگسترش ارتباطات بوده که ازاین طریق بتوانیم اعتمادعمومی راجلب کنیم وبه آنها بقبولانیم که بدون حضورونظارت شمااجرای هرگونه برنامه های عمرانی،اجتماعی،فرهنگی به سرانجام نخواهدرسید،وبرای بوجودآمدن این اعتماد صرفأبه ارتباط فیزیکی وحضوربسنده نشد،وبه عبارتی تنها شنونده خوب برای شهروندان نبودیم بلکه سعی کردیم خوب عمل کنیم،خوب فکر کنیم وآنهارا در اجراءمشارکت دهیم واین ایجاد ارتباط واعتماد،هدفی جز ایجادمشارکت شهری وشهروندی که آگاهانه ،جدی وهدفمندباشد نبوده تااز این طریق بتوانیم مشارکت سازمان یافته برای حضورونظارت مردم ایجادکنیم وبرای مشارکت خودجوش،فعال ومشورتی بارویکرد مشارکت شهری برنامه مستمروتدوین شده ای اجراءنمائیم .

به همین منظورجهت نهادینه سازی این مشارکت اولأمردم وگروههای مردم نهاد،شورایاران،معتمدین محلی را  محرم دانسته وبه شیوههای مختلف اقدام به آزادسازی آمارواطلاعات وعملکرد نمائیم ،نصب بنرها توزیع بروشور،نظرسنجی روش های اطلاع رسانی ازبرنامه هاوعملکردها بوده وازطرف دیگر شورایاران رادر برنامه ریزی وتدوین برنامه دخیل کنیم که بتوانیم تا حدممکن به نیازهاوخواسته های آنهانزدیک شویم،وبر این باور که رمز موفقیت هرگونه برنامه اجرائی در قالب کارهای عمرانی،اجتماعی،فرهنگی و ورزشی حضور آگاهانه وفعالانه است که از این طریق علاوه بر تقویت حس همکاری میان شهروندان و مدیریت شهری حس اعتماد،مهارت ، توانایی شهروندان افزایش داده وبتواند احساس هویت و تعلق آنها را نسبت به محل سکونت خودبیشتر نمائیم

لذا تاکید می کنم بدون ایجاد ارتباط مستمرودائمی اعتمادی بوجود نخواهد آمد و اگر اعتمادی میان  شهروندان ومدیران نباشد مشارکت شهری و شهروندی شکل نخواهد گرفت و این یعنی دوجزیره جدا که با کوچکترین طوفانی دچار خسران وخسارت جبران ناپذیری خواهد شد .   

چکیده

کارآفرینی مفهومی است که تاکنون از دیدگاه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است و همه بر این باورند که کارآفرینی  موتور محرکه‌ توسعه‌ی اقتصادی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است.  سه دلیل مهم کشورها برای توجه به مقوله کارآفرینی، تولید ثروت، توسعه‌ تکنولوژی و اشتغال مولد است. دو رویکرد متفاوت به کارآفرینی وجود دارد: رویکرد شخصیتی و رویکرد رفتاری. در رویکرد شخصیتی، تمرکز بر کارآفرین و شناسایی ویزگی‌های فردی اوست. در رویکرد رفتاری تکیه بر رفتارهای کارآفرین در فرآیند راه‌اندازی یک کسب و کار است که باتوجه به شخصیت ووضعیت یک معتاد وتوانمندی ذاتی اش بابرنامه ریزی هدفمندوتغییر دررفتار وشخصیت می توان آن را در راه درست بکار برد

ازطرف دیگریکی ازمهمترین مسایل ومشکلات این گونه کشورها  آسیب پذیری واعتیاد دربین گروه های سنی جوان به علت نبود فرصت شغلی ،تحصیلی و... می باشدکه یکی ازروشهای  حل بحران اعتیاد وسالم سازی جامعه برنامه ریزی جهت اشتغال وکارآفرینی برای استفاده از توانمندی واستعداداین گروه ها درفعالیت های اقتصادی،اجتماعی و...می باشد

خاستگاه و شکل پذیری منطقه 18 بعنوان یکی از مناطق حاشیه نشین و مهاجر پذیر و جولان گاهی برای فعالیت های بزهکاری و مستعد برای گروه های هنجار شکن و زیر زمینی بوده است

روش بکار رفته در این تحقیق میدانی و توزیع پرسش نامه در بین مددجویان و نمونه گیری آن تصادفی از چندین مراکز بازپروری و ترک اعتیاد بوده است

وا‍ژه گان کلیدی:کار آفرینی،بهبودیافته ، منطقه 18 ،معتاد

 مقدمه :

       کشورهای پیشرفته مدت هاست که به فکر تولید ظرف یک بار مصــرف و بستــه بنـدی غیر وابسته به مواد فسیلی و نفتی افتاده اند و از پلیمرهای گیاهی مانند سیب زمینــی ، ذرت و گنــدم در ساخت ظــرف یک بار مصرف استفاده می نمایند. امیـــد است به تدریج ظرف یک بار مصــرف بیوپلیمــری، کاغــذی و پلــی پروپیلنــی، جایگزین ظرف یک بار مصرف پلاستیکی شـود . جالب است بدانیــم که در جهت حفــظ محیــط زیست، المپیک 2008 چین، به علت استفاده وسیع از ظرف های یک بار مصرف گیاهی به المپیک سبز مشهور شد

         ظروف یک بــار مصرف پلاستیکی، عمــدتاً از پلی استایــرن و PVC که وابسته به مواد نفتــی و فسیلــی می باشند، ساخته شده اند. منومر استایــرن که تشکیل دهنــده پلــی استایـرن می باشد در مواجهه با دمای بالای 65 درجه سانتی گراد و در مجاورت با چربی ها و مواد اسیدی، آزاد شـده و از موادی است کـه سرطان زایی آن ثابت شده است . ضمنأ  جهت ساخت ظـرف های یک بار مصرف، به پلــی استایرن و PVC که مادة تشکیـل دهنده این ظرف ها می باشند، انواع نرم کننده ها، پایدار کننده ها، روان کننده ها، رنگ دانه ها و پرکننده ها اضافه می شود که همگـی آن ها برای سلامتــی مضر هستند

     مضرات ظروف پلاستیکی یکبار مصرف:

1- مهاجرت مونومــر از ظرف به داخل مواد موجـــود در ظرف در شرایــط خاص و در نهایت سرطان زایــی

2 - عــدم سازگاری با محیــط زیســت وطبیعت.

3 - مواد اولیــه آن از منابع غیر قابل تجدید تأمین شده و باعث هدر رفتن سرمایه ملی می شوند

       مزایای ظرف یک بار مصرف گیاهی :

 1 – عدم مهــاجرت منومــرها به داخــل مــواد غذایی .

 2 – سازگاری با محیط زیست و تجزیه پذیری آن ها حداکثر پس از 6 ماه در طبیعت .

3 – قابل استفاده بودن به عنوان غذای دام پس از مصرف .

 4 – تهیه شده از مواد تجزیه پذیر و عــدم وابستگی به مــواد اولیــه نفتی ، اشاره نمــود. به اضافه ایــن که ظرف ساخته شده از پلیمـــرهای گیاهی در مایکروفر قابل استفاده است و هیچ گونه محدودیتی از نظر دما ندارد و دمای تا 100 درجه را تحمل می کنند

•   نتیجه

بر این اساس منطقه 18 در سال 88 بالغ بر 50 هزار عدد لیوان یکبار مصرف خریداری شده که هزینه آن بین 5 تا 7 میلیون ریال بوده که با   خرید همین  تعداد در سال برای لیوان های یکبار مصرف گیاهی هزینه ان بالغ بر 15 تا 17 میلیون می باشد که مابه التفاوت مبلغی در حدود 10 میلیون ریال می باشد.

اگرچه هم اکنـون قیمت ایــن ظرف نسبت به ظرف مشابه پلاستیکی تاحدودی گران تــر می باشــد ولــی، اگـر هزینه های مربوط به بازیافت پلاستیک و هزینــه های مربوط به درمان بیماری های ناشــی از ظــرف یک بــار مصرف پلاستیکــی را محاسبه نماییم، می توانیم نتیجه بگیریم که ظرف های گیاهی نه فقط گران تــر نیستنــد، بلکــه در نهایت بــرای جامعه ارزان تر خواهند بود

معاونت برنامه ریزی وتوسعه شهری بعنوان راهبردی ترین معاونت در مجموعه سازمان شهرداری تهران درانجام وظایف وماموریت ذاتی خود هم اکنون با مشکلات ومسائلی دست به گریبان است که ناشی از فقدان تعریف وتبیین وتثبیت این حوزه در ساختار وفرایند فعالیت های شهرداری است .

      مهتمرین مسائل ومشکلات ::

• فقدان برنامه راهبردی و عملیاتی جامع  برای مناطق
• تداخل وبرخوردهای سلیقه ای سازمان ها ومعاونت های ستاد مرکزی با مناطق درتدوین و اجرای برنامه ها
• ابلاغ برخی برنامه وفعالیت ها در در طول سال از ستادمرکزی بدون توجه به منابع اعتباری وتوان مناطق
• عدم وجود مکانیزم قانونی نظارت کافی بر فعالیتها ودخل وخرج منطقه
• کامل نبودن ساختار سازمانی معاونت وچیدمان نیروی انسانی براساس وظایف بالفعل وبالقوه آن
• اجرای برنامه بدون توجه به پشتوانه پژوهشی آن
• اجرای برنامه وتدوین برنامه یکساله بدون توجه به اسناد بالادستی

    راهکارها :

 اهمیت و نقش این معاونت زمانی کارآمد و کارآ خواهد بود که بتواند دو نقش اساسی و راهبردی را در فرایند و گردش فعالیت های شهرداری ایفا نماید .

این دو نقش که شاید بتوان گفت ماموریت و وظیفه اصلی آن را نیز می باشد شامل :

·        الف  :  برنامه ریزی 

·         ب :  نظارت

علاوه بر این برای حک و نهادینه سازی این دو نقش ضرورت توجه و تحول در ساختار سازمانی آن نیز بعنوان ابزار و وسیله ای جهت تحقق این وظایف راهبردی است .

·        ساختار سازمانی

ساختار سازمانی معاونت هماهنگی و برنامه ریزی با آنچه که اکنون در معاونت هماهنگی و برنامه ریزی و ماموریت ذاتی آن

دچار نوعی تضادوآشفتگی است .

·        برنامه ریزی ونظارت

یکی از وظایف ذاتی معاونت ، برنامه ریزی وطرح ریزی برای فعالیت ها و هدف گذاری سالانه برای سازمان می باشد که هم اکنون این برنامه ریزی جهتی معکوس دارد به طوری که معاونتهای اجرایی پروژه ها را پیش بینی کرده و این حوزه تنها وظیفه جمع آوری و جمع بندی نهایی را بر عهده دارد درحالی که اگر بر چرخه کامل برنامه ریزی اعتقاد داشته باشیم باید سه مرحله آن تحت نظارت این حوزه انجام گیرد

مرحله اول: برنامه ریزی با تمامی شاخص ها در این حوزه

 مرحله دوم :شامل اجرا و عملیات در حوزه های اجرایی

 مرحله سوم بررسی و کنترل فعالیت و انطباق آن با اهداف و پیش بینی ها و بررسی انحراف در این حوزه

مرحله چهارم که شامل بازنگری و تدوین دوباره برنامه است در این حوزه انجام گیرد .

نکته مهم اینکه در این چرخه سه مرحله در این حوزه باید انجام وتنها مرحله عملیات در معاونت های اجرایی انجام گیرد.

·        اقدام اساسی :

-                      نهادینه سازی برنامه ریزی در حوزه هماهنگی و برنامه ریزی

-                      ارتقاء و تقویت نظارت بر اجرا

-                      کنترل کلیه فرایندها وبرنامه ها براساس ردیف اعتباری وبرنامه سالانه

نکته :توضیح لازم این که برای رسیدن به یک وحدت رویه برای تغییر ویا شروع هر اقدامی بسط وگسترش ارتباط وایجادیک سیستم برای تبادل نظر وشکل گیری فصل مشترک فکری برای تولید مبانی نظری از طریق همایش ،هماندیشی وتشکیل کارگروه ضرورت مهم بوده تا باخرد جمعی وکاهش سعی وخطا مطلوب ترین وپایدار ترین نتیجه را بدست آورد .

برنامه ریزی

برنامه ریزی عملی یا فعلی است برای ایجاد « نظم » و هدف برای هر اقدامی است که برای زندگی خصوصی یا مجموعه سازمانی و نهادی انجام می گیرد در این راستا شهرداری تهران نیز مستثنی از این قاعده نبوده و با توجه به گستردگی و پیامد و تاثیر فعالیت های آن بر روند روزمره زندگی شهروندان می تواند پیشرو و توسعه یافته در این زمینه باشد .

در همین راستا تهیه طرح راهبردی – ساختاری و به تبعیت آن برنامه 5 ساله توسعه محلات طرح های موضعی و موضوعی ، طرح تفصیلی ابزارهایی جهت نهادینه سازی « برنامه ریزی » در مدیریت و نگهداری شهر تهران است .

به نظر می رسد نوع برنامه ریزی در شهرداری تهران اگر به گزافه نگوییم « سلیقه ای » و « آشفتگی » است و یا بهتر باید بگوییم اصلاً برنامه ریزی هدفمند و بلند مدت میان مدت و کوتاه مدت وجود دارد اگر هست مصادیق آن چیست اگر هست اجرا می شود و یا هر کسی از ظن خود و سلیقه آن را اجرا می کند ؟

فرایند برنامه ریزی شهرداری تهران از چند شاخص اصلی پیروی می کند .

الف : بر اساس ذات و ماموریت هر سازمان یا شرکت های شهرداری

ب : برنامه های یکساله اجرایی توسط مناطق

بر اساس همین شاخص ها مناطق یا سازمانها یک « ماموریت » یکساله و کوتاه مدت برای خود تدوین و در طول سال اجرا می نمایند که گاهاً این ماموریت از سیاست های کلی و اسناد بالا دست تبعیت می کند و یا حتی در برخی موارد این اسناد مغایر با « برنامه های»  کلان شهرداری تهران و اسناد بالا دست می باشد .

روند فعلی به اصطلاح « برنامه ریزی » در مناطق و شهرداری اینگونه است که هر حوزه یا سازمان یک مجموعه فعالیتی را پیش بینی کرده و آن را در سال اجرا می کند و هیچ گونه نظارت و کنترل در تطابق و مغایرت آن با سیاستهای کلی صورت نمی گیرد و یا حداقل می توان گفت متولی وجود ندارد .

از طرف دیگر بر اساس مفاهیم و مبانی ، برنامه ریزی باید « متمرکز » « جامع » و دارای اهداف معین صورت گیرد که بتواند در « هماهنگی » لازم میان بخش های مختلف ایجاد نماید .

 * ویژگی های برنامه ریزی در شهرداری تهران

- پراکنده در سازمانها و مناطق و شرکت ها

- فاقد هدف معین

- بدون هماهنگی با اسناد بالا دست

-  سلیقه ای و شرایط خاص

مهم ترین چالش ها

-          اتلاف منابع مادی و معنوی شهرداری

-          آشفتگی و هرج و مرج در مدیریت

-          فقدان احساس مسئولیت جهت حفظ منابع

-          بوجود آمدن بحرانهای عمیق و مثل آلودگی هوا ، ترافیک ، بافت فرسوده ....

-          گستردگی توسعه بی رویه شهر

-          افزایش هزینه زندگی و خدمات

پیشنهادات:

-   معاونت برنامه ریزی وتوسعه شهری بر اساس نظام و چرخه برنامه ریزی مسئولیت تدوین و طرح ریزی ، کنترل و بررسی و بازنگری را بر عهده گرفته و سایر حوزه ها تنها وظیفه اجرا و عملیات برنامه را داشته باشند .

تقویت جایگاه معاونت برنامه ریزی وتوسعه شهری در مدیریت مناطق جهت نهادینه سازی برنامه ریزی

مفهوم توسعه :

توسعه بر گرفته از کلمه انگلیسی development بوده که در معادل سازی آن زبان فارسی در گرایش های مختلف معانی متعدد و وابسته به آن موضوع دارد .

آنچه از مفهوم توسعه همه متخصصان و صاحب نظران بر آن متفق القولند توسعه دارای دو مفهوم کاربردی است مفهوم اول به معنای گسترده و بسیط نمودن و با عبارتی افزایش پهنای و طول و عرض موضوع است و مفهوم دوم دیگر آن غنی سازی و عمق بخشی و کارا نمودن آن است .

به عبارتی مفهوم توسعه فیزیکی معادل دو کلمه pevelopment ، Enlargement بوده و معنای دیگر توسعه معادل Enrichment یعنی غنی سازی و عمق بخشی و توسعه درونی است .

تعاریف متعدد توسعه :

·        توسعه ، تغییر هدفدار برای حصول به هدفی خاص

·        توسعه عبارت است از یک تحول تاریخی در تمام جنبه های سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی جامعه

·        توسعه جریانی چند بعدی که مستلزم تغییرات اساسی در ساخت اجتماعی ، طرز تلقی و باورهای عمومی است

·        توسعه یک روند خلاق و نوآور در جهت تغییرات زیر بنایی در سیستم اجتماعی

·        توسعه فرایندی است تحول آفرین از روش سنتی به مدرن

معاونت برنامه ریزی توسعه شهری

معنی و مفهوم تبین شده در ذهن و شکل گیری و فلسفه وجودی توسعه در معاونت برنامه ریزی وتوسعه شهری مفهوم غنی سازی و هویت بخشی به شهر تهران بر اساس ماموریت تدوین شده به آن می باشد و به عبارتی در فرایند و روند انجام فعالیت ها این معاونت باید در مرحله نخست نسبت به تثبیت مفهوم برنامه ریزی به صورت اعم در ساختار و سازمان شهرداری تهران اقدام و در مرحله دوم نسبت به توسعه کیفی یا همان غنی شده اقدام نماید

و بر اساس چرخه برنامه گرایی ؛ برنامه ریزی ، کنترل و بازنگری برنامه  توسط این معاونت و اجرای آن توسط معاونت های اجرایی صورت گیرد.

    مقدمه

تهران شهری با اقلیم متفاوت با زیستگاهی متنوع با گذشت بیش از250 سال از انتخاب به عنوان  پایتخت، این اقلیم و تنوع زیستی که درمدارک و مستندات تاریخی زبانزد بوده دچار تغییر وتحول اساسی گردیده که آلودگی هوا ، خاک ، صدا  میراثی است در طی دهه های اخیر با رویکرد اقتصادی ، سیاسی کشور به صنعت برای شهر تهران ارمغان آورده است .

مع الوصف پهنه جنوبی شهر تهران از شرق تا غرب آن یکی از نقاطی است که در حیات و ممات این شهر دارای نقش اساسی است و در صورت عدم مدیریت و نگرش پایدارانه به آن بعد از زلزله دومین خطر است بالقوه طبیعی و انسانی است که تهران را با آسیب جدی روبه رو خواهد کرد.

 مفهوم نظری محیط زیست شهری با وام گیری از اندیشه و خاستگاه فکری و عقیدتی بشر نسبت به حیات فردی  و پیرامون محیط زندگی بوده ودر گذشته محیط زیست شهری از محیط طبیعی منفک و دارای دو ماهیت جداگانه ،ولی امروزه دارای موجودیتی جامع، و ماهیتی منفعل نسبت به محیط طبیعی ندارد .

 تبیین و تحلیل هر دوماهیت لازم و ملزوم همدیگر بوده ، طوری که محیط طبیعی را از محیط زیست شهری نمی توان جداگانه تحلیل و بررسی وهمچنین یکی از شاخص های اساسی ارزیابی و سنجش توسعه پایدار شهری توجه به محیط زیست می باشد .

لذا از برآیند همین مفهوم نظری محیط زیست شهری ، توجه مدیریت شهری در عام به توسعه پایدار و نقش اساسی محیط زیست سالم در نشر و نمو انسان سالم ، فکر سالم و به صورت اخص بیش از پیش جدی تر ، با برنامه تر در سر لوحه اقدامات قرار گرفته

استقرار صنایع کوچک و بزرگ ، شبکه بزرگراهی ، بافت مسکونی متراکم طبیعت خاک ، سرزیر آبهای سطحی و زیر سطحی شمال تهران ، انبارها و ... نقاطی هستند که در این پهنه بوده که لزوم یکپارچه سازی و مدیریت جامع در همه بخشها ، علی الخصوص درنگهداشت و برنامه ریزی محیط زیست وجود دارد .

    ساختار سازمانی :

کمیته محیط زیست زیر مجموعه مدیریت پهنه جنوبی تهران بوده که وظیفه مدیریت و درصد کلیه اقدامات و برنامه ریزی یکپارچه برای جنوب تهران را بر عهده دارد .

    شرح وظایف :

• پیگیری و نظارت بر اجرای کلیه قوانین و مقررات مصوب مجلس و شورای اسلامی شهر تهران در محیط زیست .
• تشکیل دبیر خانه دائمی کمیته محیط زیست پهنه جنوب
• هماهنگی و تعامل با کلیه سازمانها و نهادهای ذی متصل در مدیریت شهری علی الخصوص محیط زیست
• سیاستگذاری و تصمیم گیری جامع در خصوص محیط زیست پهنه جنوب
• شناسایی نقاط آسیب زا و پرخطر زیست محیطی پهنه
• برگزاری جلسات مستمر وهدفمند با حضور کلیه اعضاء پیوسته و اصلی
• دعوت از صاحب نظران و متخصص جهت تبادل نظر

 هماهنگی تنگاتنگ با ستاد محیط زیست و توسعه پایدار شهر تهران و شهرهای پیرامون

• برگزاری دوره های هم اندیشی ، همایش و سمینار مرتبط با محیط زیست
• پیشنهاد مصوبه برای شورای اسلامی شهر جهت تصویب
• نظارت بر فعالیت ها و پروژه های عمرانی از منظر زیست محیطی و جلوگیری از آسیب به محیط زیست
• تصویب موضوع جلسه برای تبادل نظر و بررسی اعضاء کمیته .

     اعضاء کمیته :

 اعضاءکمیته در دو بخش می باشد :

 الف : کمیته پیوسته و اعضاء اصلی

اعضاء این کمیته دارای شخصیت حقوقی بوده که متشکل از معاونین شهری و فضای سبز مناطق 15 ،16 ،17 ، 18 ،19 ،20 می باشد .

ب : کمیته ناپیوسته و افتخاری

اعضاء این کمیته بنا به صلاحدید کمیته اصلی متشکل از صاحبنظران و متخصصین در بخشهای مختلف می باشد .

    مشاور :

 کمیته محیط زیست پهنه جنوب با اذعان به متنوع بودن ویژگی های زیست محیطی این پهنه، اقدام علمی و پژوهش بنیادین وکاربردی برای حل مسائل و مشکلات و توانمند سازی محیط زیست پهنه را در اولویت قرارداده وبنا به موضوع خاص  پژوهشی کمیته اقدام به تعیین مشاور می نماید.

این مشاور زیر نظر رئیس کمیته و دبیرخانه فعالیت می کند

در فرایند برنامه ریزی و چرخه آن از چهار رکن اصلی آن بخش کنترل و نظارت بر برنامه ها و طرح ها فرایندی است که نشان دهنده وضعیت فعالیت و مسیری است که سازمان جهت تحقق اهداف و چشم انداز از خود طی کرده است .

این فرایند با تلفیق منابع و شاخص های تعیین شده سازمان عملکرد و روش اجرایی آن را بررسی ، کنترل و ارزیابی نموده و با آسیب شناسی و شناسایی نقاط قوت و ضعف نسبت به بهبود و ارتقاء آن و ادامه روند اجرایی و یا بازنگری آن اقدام می نماید تا منابع موجود بر اساس اهداف و چشم انداز متعالی سازمان همسو گردد .

      وضعیت موجود ارزیابی

هم اکنون ارزیابی مناطق بر اساس روش کمی و مقایسه ای و وزن دهی به این کمیت ها بدون توجه به منابع و وضعیت محیطی انجام می گیرد در حالی که با توجه به تنوع و تکثیر شرایط ویژگی ها و خصوصیات شهر تهران این ارزیابی می تواند مورد بازنگری قرار گیرد .

      ارزیابی با برنامه :

این ارزیابی با تغییر مشی و روش کمی به برنامه ای و مقایسه خودبرنامه صورت گیرد به این ترتیب که هر سازمان و منطقه با  تدوین برنامه ها بر اساس شاخص های ثابت و شاخص های متغیر هرمنطقه اقدام به ارزیابی صورت گیرد .

• شاخص های ثابت :

-         جمعیت

-         موقعیت جغرافیایی

-         مساحت و ساختار سازمانی

 شاخص های متغیر

-         ساختار در ترکیب جمعیت (تعداد زنان ، مردان ، جوانی جمعیت و... )

-         فرهنگ شهری

-         شناسه عملکردی ( منطقه ای ، حاشیه ای ، دانشگاهی ، تجاری ... )

-         وضعیت سرانه ها

-         ساختار کالبدی

-         اهمیت راهبردی منطقه

 بر اساس این شاخص ها در منطقه با تبعیت ازسیاست های کلی وبرنامه های بالادستی برنامه ای با شاخص های کمی تدوین و ارزیابی بر این مبنا صورت گیرد که آیا هر منطقه به اهداف کمی و کیفی تدوین شده رسیده است یا نه ؟

این روش ارزیابی علاوه بر مدیریت بر منابع مالی می تواند هدفگذاری انجام شده سالیانه و انحراف گیری از مسیر حرکت را به راحتی انجام دهد .

         آینده نگری یعنی فکر کردن درباره اتفاقات آینده قبل از وقوع آن تا بتوان بیشترین بهره وری با کمترین هزینه ها انجام داد و با هدایت و راهبری شا خصه ها و مولفه های موضوعی بتوان میان آنها هماهنگی و ارتباط تنگاتنگ بوجود آورد از اینرو برای بهتر شدن نباید منتظر آینده شد بلکه باید آینده را همین امروز ساخت .

فرایند زایش شهر تهران به طور اعم و منطقه 18 به طور اخص در طی 200 ساله اخیر نشان می دهد که در این فرآیند آنچه برای مدیران و زمامداران اهمیت چندانی نداشته « آینده » شهر تهران بوده که امروزه قریه کوچک به یکی از 20 کلان شهر بزرگ دنیا با انبوهی از مشکلات زیست محیطی ، جمعیتی ، اشتغال ، تمرکز صنایع و خدمات ، هویت فرهنگی و تبدیل شده است .

آنچه امروزه در اداره شهر تهران به وضوح می توان دید عدم فرایند مدیریتی در آن بوده که سلیقه و خرد فردی به خرد جمعی و عدم ارتباط میان مدیران شهر تهران در طی سالیان گذشته بوده به طوری که هر مدیری برای آینده خود « برنامه ای مستقل با هدفی خاص » تدوین و مدیر بعدی بدون اینکه برنامه قبلی را مطالعه کند . برنامه ای جدید را تدوین می کرد و این یعنی هر بار از صفر شروع کردن و این انقطاع زمانی در حیات شهری و چشم انداز توسعه تهران موجب می گردد .

شهر تهران در طی حیات شهری خود فاقد یک برنامه بلند مدت با هدف شناخت و هدایت تهران در افق و آینده بوده است اولین طرح بلند مدت و جامع شهر تهران در سال 1347 تدوین و این برنامه نیز عملا" با وقوع انقلاب اسلامی اجرایی نگردید که شاید بتوان گفت یکی از منسجم ترین و خلاقانه ترین  برنامه توسعه شهری بوده است .

از بدو تشکیل منطقه 18 تا کنون برنامه ای مدون با توسعه راهبردی ( CDS ) که بتواند شهر را در چهار مولفه الف ) اجتماعی ، فرهنگی   ب ) اقتصاد مولد  ج ) شهر پایدار  د ) شهر با مدیریت خوب و مشارکتی داشته باشد بوجود نیامده به طوری که امروزه این منطقه در بخش عمده ای از مشکلات

میراث گذشته آن است: فاقد یک سیستم  دفع فاضلاب ، معابر تنگ ، بافت فرسوده و ریز دانه ، تداخل کاربری های که غیر متجانس بوده که با لطبع این مشکلات بر ویژگی های هویتی ، فرهنگی ، اجتماعی و گروههای مردمی تاثیر منفی خواهد گذاشت . تصور هر گونه برنامه ریزی و آینده نگری جهت مدیریت و هدایت شهر تهران بدون « مشارکت مردم » و« نیازسنجی » از مسائل و مشکلات
 و خواسته ها عملا" امکان پذیر نبوده و بدون پشتوانه خواهد بود .

نیازسنجی از خواسته شهروندان سبب مشارکت آنها در فرایند مدیریت و قبول مسئولیت در برابر آنچه که داده می شود و آنچه هست بوده و مدیریت شهری در این فرایند با کاهش هزینه های نظارتی بخش بزرگی از وظایف خود را به بین شهروندان واگذار می کند .

امروزه مشارکت شهروندان و دخالت ونظارت آنها در « برنامه ریزی بخشی ( محله ای ) با توجه به شناخت آنها از محل زیست خود و عناصر آن می تواند تاثیر شایان ومتقابل در وضعیت اقتصادی ، جمعیتی نیازهای زیر بنایی و مشارکت مالی داشته که این امر سبب بالا رفتن رفاه عمومی اجتماعی از یک طرف و ضمانت اجرایی چشم انداز توسعه آتی منطقه را خواهد شد

* روش های مشارکت شهروندان طرق زیر قابل دسترسی است :

1- بررسی و تحقیق و پرسش نامه ، جلسات عمومی ، کارگاهها ،  کار گروههای تخصصی .

2- مشارکت مدنی و قانونی

در این مشارکت با تشکیل شورایاران ، NGO ها ، گروههای خیر ، گروههای محلی متخصص که از طریق این نوع مشارکت که در  قالب و چهارچوب قانونی و رسمی است می توان نظریات ، دیدگاهها

و خواسته های شهروندان را دریافت و بر اساس همین نیازها می توان برنامه ای هدفمند
 و بلند مدت تدوین کرد از طرف دیگر مدیریت شهری می تواند برنامه ها ی خود را از طریق همین گروههای مدنی به اطلاع شهروندان  رسانده و زمینه همکاری و مشارکت آنها را جلب نماید .

می توان گفت میان سه مولفه : آینده نگری( برنامه های بلند ، میان و کوتاه مدت ) مشارکت شهروندان و نیازسنجی رابطه دوسویه وجود دارد و یعنی در صورتی می توان یک برنامه

منسجم و هدفمند برای آینده برنامه ریزی کرد که براساس یک نیازهای زیر بنایی اصلی
و مشارکت گرایانه بوده و از طرف دیگر تا زمانی که شهروندان در این نیازسنجی مشارکت نداشته باشند برنامه ای تدوین نمی گردد پس می توان گفت اگر خواهان شهر پایدار و با آینده ای روشن درجهت رسیدن به توسعه پایدار شهری هستیم مشارکت شهروندان می تواند ابزاری مطمئن باشد .

3 - مزیت ها و پتانسیل ها

در گزارش قبلی در توصیف وضعیت موجود شهرداری‌ها ذیل بیان وظایف شهرداری‌ها از موضوع تحقق مدیریت یکپارچه شهری، به‌عنوان یکی از وظایف اصلی مدیریت شهری نام بردیم. همین طور جدی‌ترین چالش‌ها را جدای از منابع مالی محدود و مضیقه همیشگی مدیریت شهری در این زمینه گاه عدم‌تن دادن دولت‌ها به سامان دادن ساز و کار‌های قانونی برای رسیدن به مدیریت یکپارچه شهری ذکر کردیم. اکنون باید گفت طبق بررسی‌های کارشناسانه می‌توان این مزیت‌ها و پتانسیل‌ها را برای تحقق مدیریت یکپارچه شهری توسط شهرداری‌ها بر شمرد:

·        تحقق مدیریت یکپارچه شهری؛پیش‌بینی جایگاه عالی برای شورای شهر در قانون اساسی و امکان استفاده از آن در جهت کسب اختیارات مربوط به مدیریت شهری یکپارچه توسط شهرداری‌‌ها

·        وضعیت مناسب نیروی انسانی در کشور از نظر تحصیلات و تخصص که امکان تجهیز سریع شهرداری‌ها برای انجام وظایف مربوط به مدیریت شهری را فراهم می‌کند.

·        بخش خصوصی تقریبا فعال که می‌تواند پذیرنده امور تصدی‌گری در شهرداری‌ها باشد تا شهرداری بتواند به وظایف کارفرمایی و تولی‌گری در حوزه مدیریت شهری بپردازد.

·        امکان ایجاد ارتباط با سازمان‌های بین‌المللی مرتبط با مدیریت شهری و استفاده از تجارب آنها

·        فراهم آمدن بلوغ سازمانی نسبی در شهرداری‌ها که آنها را آماده پذیرش وظایف جدید در حوزه مدیریت شهری می‌کند.

·        امکان ایجاد اتحادیه شهرداری‌ها و مراکز منطقه‌ای (چند شهری) برای استفاده بهینه از منابع شهرداری‌ها و پشتیبانی آنها از جهات فنی، مالی و... .

·        آشنایی نسبی شهروندان با مشکلات ناشی از عدم‌وجود مدیریت یکپارچه شهری، و در نتیجه وجود پشتوانه و حمایت مردمی در راستای تحقق آن.

  4- اهداف، راهبردها و اقدامات اساسی 

      هدف: :
کسب اختیارات لازم برای تحقق مدیریت یکپارچه شهری

·         راهبردها:
بازگردانده شدن آن‌دسته از وظایف شهرداری که مرتبط با امور مدیریت شهری بوده و طی سال‌های گذشته به دستگاه‌های دیگر واگذار شده است (برخی از موارد مهم در قوانین برنامه‌های پنج ساله آمده است.)

کسب اختیارات جدید لازم برای تحقق مدیریت یکپارچه شهری که در وظایف مندرج در قانون شهرداری‌ها وجود ندارد

·        اقدامات اساسی

استفاده از سازوکار پیش‌بینی شده در اصل 102 قانون اساسی و تهیه طرح‌ها و لوایح موردنیاز و ارائه آن به مجلس و دولت در جهت بازگرداندن وظایف منفک شده از شهرداری‌ها و همچنین کسب اختیارات جدید مورد نیاز برای تحقق مدیریت شهری یکپارچه

هماهنگی و تعامل سازنده با دستگاه‌های اجرایی از طریق ایجاد ساز و کارهایی مانند کمیته‌های هماهنگی و شوراهای مشترک

اطلاع رسانی میزان همکاری‌ها و عدم‌همکاری دستگاه‌های اجرایی در زمینه امور مدیریت شهری یکپارچه به مردم

ساختار مدیریتی شهرداری‌ها متناسب با اهداف جدید و شرایط کنونی شهرها و انتظارات شهروندان مورد بازبینی قرار گیرد.

      هدف :

تأمین منابع مالی پایدار برای شهرداری‌ها

·        راهبردها:

تحقق تمامی منابع مالی که در قانون شهرداری‌ها اجازه داده شده است.

·        اقدامات اساسی

حذف بخشودگی‌هایی که برای برخی مؤسسات دولتی، عمومی و خصوصی در نظر گرفته شده است.

تغییر عوارض مبلغی (مقداری) به درصدی

برنامه‌ریزی جهت جمع‌آوری عوارضی که وصول نمی‌شوند

·        راهبردها:

تلاش برای ارتقای سیستم‌های مدیریتی شهرداری‌ها، افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها

·        اقدامات اساسی

اخذ بهای خدمات از شهروندان براساس میزان بهره‌مندی آنان و رعایت عدالت

تدوین و اجرای برنامه‌های توانمند‌سازی‌ کارکنان شهرداری‌ها به‌منظور افزایش بهره‌وری نیروی انسانی

آموزش و توانمند‌سازی‌ کارکنان شهرداری و کارکنان مرتبط با امور مدیریت شهری در راستای ایجاد ظرفیت برای پذیرش و انجام وظایف مدیریت شهری توسط شهرداری‌ها

حذف کارها و خدمات غیرضروری

بالا بردن کیفیت اجرایی پروژه‌های عمرانی و خدماتی

حذف عوارضی که گرفتن آنها توجیه اقتصادی ندارد.

کم کردن تصدی‌گری‌ها و برون سپاری آنها به بخش خصوصی

·        راهبردها:

برقراری تعامل مطلوب با دولت، مجلس، دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی در راستای جذب منابع مالی

·        اقدامات اساسی

تهیه پیشنهاد‌های مناسب و پیگیری برای تصویب آن در مراجع ذی‌صلاح به‌منظور دریافت کمک‌های بیشتر دولت به شهرداری‌ها (با توجه به اینکه اصلی‌ترین منبع درآمدی در کشور ما نفت است و نه مالیات، لذا لازم است دولت منابع طرح‌های توسعه‌ای که در محدوده شهرداری‌ها انجام می‌شود را در اختیار شهرداری‌ها قرار دهد.)

 پیگیری برای تعیین سهمی از مالیات برای شهرداری‌ها

پیشینه ایجاد شهرداری‌ها و انجمن‌های بلدیه به‌عنوان نهادی که بیشترین سهم را در مشارکت شهروندان و وظایف کلی مدیریت شهری و چالش‌های اساسی پیشا روی مدیریت شهری به‌ویژه شهرداری‌ها در ایران

1- فلسفه وجودی

در مورد فلسفه تشکیل شهرداری رایج‌ترین نظری که موجود است مأخوذ از نظریه تشبیه حکومت، دولت و نهادهای دولتی به شرکت‌های تعاونی است. به موجب این نظریه، شهرداری یک شرکت یا سازمان تعاونی است که مردم یک شهر عموماً سیاستمداران قهری آن هستند. سهامداران از میان خود عده‌ای را به‌عنوان نماینده خود در شورای شهر انتخاب کرده اداره امور شهرها را به آنها می‌سپارند چون نمایندگان مذکور بالضروره اطلاعات و سازوکارهای لازم را برای اداره کردن شهر وحل مسائل پیچیده آن نداشته و فقط به‌علت اینکه به‌لحاظ شایستگی‌هایی که داشته‌اند و طرف اعتماد مردم شهر بوده‌اند، انتخاب شده‌اند بنابراین همان طور که در شرکت‌های تعاونی نیز متداول است آنها شخصی را که صلاحیت علمی و عملی و اخلاقی کافی برای اداره کردن شهر و شهرداری راداشته باشد به‌عنوان شهردار انتخاب و اداره امور شهر را به او واگذار کرده و خود بر کار او نظارت می‌کنند.

در تقریری ساده و موجز می‌توان فلسفه وجودی شهرداری‌ها را اینگونه بیان کرد که مردم شهر دارای یک سلسله نیازهای مشترک هستند که هر یک به تنهایی قادر نیستند آنها را برای خود تأمین کنند و اگر هم قادر باشند بعضی از آنها را بدون مشارکت دیگران تأمین کنند حداقل اشکالی که دارد این است که هزینه تأمین انفرادی آنها بسیار سنگین بوده از عهده همه کس ساخته نیست و گاهی ممکن است مرغوبیت و مطلوبیت کافی نیز نداشته باشد.علاوه بر آن مردم شهر به معابر عمومی، پارک‌های عمومی، نظافت و زیبایی شهر و بسیاری دیگر از این نوع تسهیلات و مسائل احتیاج دارند که غیرممکن است بتوانند به‌طور انفرادی آنها را برای خود تأمین کنند. پس برای اینکه قادر باشند همه این مزایا را با هزینه کم برای خود فراهم سازند، اقدام به تشکیل سازمانی مشترک به نام شهرداری می‌کنند. همچنین برای اینکه شهرداری طبق دلخواه آنها رفتار و عمل کند و هزینه تمام خدمات و تأسیسات را به‌نحوی عادلانه بین اهالی سرشکن و از آنها وصول کند و به مصرف واقعی برساند، و وجوه مذکور با رعایت کامل صرفه و صلاح به مصرف برسد، نمایندگانی را از طرف خود به‌عنوان عضو شورای شهر انتخاب می‌کند تا شورای مذکور، شهرداری شایسته انتخاب کرده اداره امور شهر را به‌عهده او واگذار و خود بر کار او نظارت کنند.

 2- تمرین قانونمداری و مشارکت اجتماعی

امروزه دیگر در نقش مؤثر شهرداری‌ها در رشد اجتماعی مردم جای هیچ‌گونه تردیدی نیست چون با ایجاد و توسعه و تقویت شهرداری‌ها مردم محل در امور مربوط به‌خود دخالت و نظارت کرده و در تصمیم‌گیری شرکت می‌کنند.طبیعـی اسـت از یک سـو نسبت به تمامی این مؤسسات، احساس علاقه کرده و درصورت لزوم از آنها تا سر حد امکان دفاع کنند و از سوی دیگر با استفاده از نیروی خلاق فکری و امکان کاربرد و یا حداقل عرضه آزادانه ابتکارات خویش در تقویت اساس نهادهای محلی گام بردارند.

امروزه وظایف شهرداری‌ها درکشور ما روز به روز سنگین‌تر و دامنه خدمات شهری گسترده‌تر می‌شود، از این رو، شهرداری‌ها باید در بهبود عمران شهرها گام‌های بلندتری برداشته و در تحقق هر چه بیشتر نظام مردم سالار موفقیت چشمگیری کسب کنند چرا که در روزگار ما دیگر نمی‌توان مشارکت مردمی را به عنوان یکی از راهبردهای تلاش حداکثری برای بهترین نحوه مدیریت خرد و کلان لحاظ نکرد. عدم‌احترام به افکار عمومی، دیگر برای هر سازمان مسئولی به مثابه ‌خودکشی تلقی می‌شود.

مردمی که مسئولیت خود را در بهبود بخشیدن به امور عمومی و محلی به خوبی شناخته‌اند، سهم خود را در ساختن بنای استقلال مملکت خود تشخیص داده‌اند نباید از دخالت در عادی‌ترین امور مربوط به‌خودشان محروم کرد. شورای شهر، همان مجلس شورای اسلامی کوچک است که در آنجا باید افراد یک کشور، تمرین نمایندگی پارلمان را بکنند.حقوق شهروندی، امروز با الزامات و اقتضائات خاص خود مشارکت همه جانبه‌ای را می‌طلبد. در این سر فصل، قانونمداری و عدالت 2رکن اساسی برای هر مشارکت مدنی محسوب می‌شود. با این تو‌صیفات باید گفت که این مداخله داوطلبانه اهالی است که به فعالیت‌های عمرانی، خدماتی، اجتماعی و فرهنگی یک شهر جان و حیات می‌بخشد و آن‌را پایدار می‌سازد.

در 15 سالگی آموختم که مادران از همه بهتر می‌ دانند ، و گاهی اوقات پدران هم .

در 20 سالگی یاد گرفتم که کار خلاف فایده‌ ای ندارد ، حتی اگر با مهارت انجام شود .

در 25 سالگی دانستم که یک نوزاد ، مادر را از داشتن یک روز هشت ساعته و پدر را از داشتن یک شب هشت ساعته ، محروم می‌ کند .

در 30 سالگی پی بردم که قدرت ، جاذبه مرد است و جاذبه ، قدرت زن .

در 35 سالگی متوجه شدم که آینده چیزی نیست که انسان به ارث ببرد ؛ بلکه چیزی است که خود می‌ سازد .

در 40 سالگی آموختم که رمز خوشبخت زیستن ، در آن نیست که کاری را که دوست داریم انجام دهیم ؛ بلکه در این است که کاری را که انجام می‌ دهیم ، دوست داشته باشیم .

در 45 سالگی یاد گرفتم که 10 درصد از زندگی ، چیزهایی است که برای انسان اتفاق می‌ افتد و 90 درصد آن است که چگونه نسبت به آن واکنش نشان می‌ دهند .

در 50 سالگی پی بردم که کتاب بهترین دوست انسان و پیروی کورکورانه بدترین دشمن وی است .

در 55 سالگی پی بردم که تصمیمات کوچک را باید با مغز گرفت و تصمیمات بزرگ را با قلب .

در 60 سالگی متوجه شدم که بدون عشق می‌ توان ایثار کرد ، اما بدون ایثار هرگز نمی توان عشق ورزید .

در 65 سالگی آموختم که انسان برای لذت بردن از عمری دراز ، باید بعد از خوردن آنچه لازم است ، آنچه را نیز که میل دارد ، بخورد .

در 70 سالگی یاد گرفتم که زندگی مساله در اختیار داشتن کارت‌ های خوب نیست ؛ بلکه خوب بازی کردن با کارت‌ های بد است .

در 75 سالگی دانستم که انسان تا وقتی فکر می‌ کند نارس است ، به رشد وکمال خود ادامه می‌ دهد و به محض آنکه گمان کرد رسیده شده است ، دچار آفت می‌ شود .

در 80 سالگی پی بردم که دوست داشتن و مورد محبت قرار گرفتن بزرگترین لذت دنیا است .

در 85 سالگی دریافتم که همانا زندگی زیباست

ملاصدرا می گوید

خداوند بی‌نهایت است و لامکان و بی زمان

اما به قدر فهم تو کوچک می‌شود

و به قدر نیاز تو فرود می‌آید، و به قدر آرزوی تو گسترده می‌شود،

و به قدر ایمان تو کارگشا می‌شود،

و به قدر نخ پیر زنان دوزنده باریک می‌شود،

و به قدر نخ پیر زنان دوزنده باریک می‌شود،

و به قدر دل امیدواران گرم می‌شود... 

 پــدر می‌شود یتیمان را

 و مادر برادر می‌شود محتاجان برادری را.  

همسر می‌شود بی همسر ماندگان را. 

 طفل می‌شود عقیمان را.

 امید می‌شود ناامیدان را.  

راه می‌شود گم‌گشتگان را.

نور می‌شود در تاریکی ماندگان را.  

شمشیر می‌شود رزمندگان را. 

 عصا می‌شود پیران را.

عشق می‌شود محتاجانِ به عشق را...

خداوند همه چیز می‌شود همه کس را.

 به شرط اعتقاد؛ به شرط پاکی دل؛ به شرط طهارت روح؛

به شرط پرهیز از معامله با ابلیس.

بشویید قلب‌هایتان را از هر احساس ناروا!

و مغزهایتان را از هر اندیشه خلاف،

و زبان‌هایتان را از هر گفتار ِناپاک،

و دست‌هایتان را از هر آلودگی در بازار...

و بپرهیزید از ناجوانمردی‌ها، ناراستی‌ها، نامردمی‌ها!

چنین کنید تا ببینید که خداوند، چگونه بر سفره‌ی شما، با کاسه‌یی خوراک و تکه‌ای نان می‌نشیند و  بر بند تاب، با کودکانتان تاب می‌خورد، و در دکان شما کفه‌های ترازویتان را میزان می‌کند

و "در کوچه‌های خلوت شب با شما آواز می‌خواند"

مگر از زندگی چه می‌خواهید،

که در خدایی خدا یافت نمی‌شود، که به شیطان پناه می‌برید؟

که در عشق یافت نمی‌شود، که به نفرت پناه می‌برید؟

که در سلامت یافت نمی‌شود که به خلاف پناه می‌برید؟

پیرمردی صبح زود از خانه‌اش خارج شد. در راه با یک ماشین تصادف کرد و آسیب دید. عابرانی که رد می‌شدند به سرعت او را به اولین درمانگاه رساندند. پرستاران ابتدا زخمهای پیرمرد را پانسمان کردند سپس به او گفتند: باید ازتو عکسبرداری شود تا جایی از بدنت آسیب ندیده باشد. پیرمرد غمگین شد و گفت عجله دارد و نیازی به عکسبرداری نیست. پرستاران از او دلیلش را پرسیدند.
پیرمرد گفت....
زنم در خانه سالمندان است. هر صبح آنجا می‌روم و صبحانه را با او می‌خورم. نمی‌خواهم دیر شود!

پرستاری به او گفت: خودمان به او خبر می‌دهیم. پیرمرد با اندوه گفت: خیلی متاسفم. او آلزایمر دارد. چیزی را متوجه نخواهد شد! حتی مرا هم نمی‌شناسد!
پرستار با حیرت گفت: وقتی که نمی داند شما چه کسی هستید، چرا هر روز صبح برای صرف صبحانه پیش او می‌روید؟ پیرمرد با صدایی گرفته، به آرامی گفت: اما من که می‌دانم او چه کسی است...!

 معنای خوشبختی این است که در دنیا کسی هست که بی اعتنا به نتیجه، دوستت دارد

بدون تردید تعیین اصول دقیق مکان یابی فعالیتهای مختلف در شهر به دلیل ماهیت پویای مسائل شهری بسیار دشوار است. هدف اصلی از سلسله اقدامات برنامه ریزی کاربری اراضی شهری تأمین رفاه اجتماعی و اقتصادی شهروندان است. معیارهای مکان گزینی که در راستای هدف فوق قرار می گیرد عبارتند از:

الف) سازگاری: یکی از اهداف اصلی برنامه ریزی کاربری اراضی مکان یابی مناسب کاربریها و جداسازی کاربری های ناسازگار از یکدیگر است. مثلا سعی می شود کاربریهایی که آلودگیهایی از قبیل دود، بو و صدا تولید می کنند دور از مناطق مسکونی، فر هنگی و اجتماعی استقرار یابد. در مقابل فعالیتهایی که مکمل یکدیگرند درکنار یکدیگر مستقر می شوند. کاربریهای سرویس دهنده با ترتیب اولویت همجواری نیز مشخص می شود. برای نمونه در ضوابط مربوط به کاربری مسکونی سرویس دهنده مکان یابی کاربری های (فضای باز،گذران اوقات فراغت و کاربری تفریحی مثل پارک)، بهداشتی و درمانی، آموزشی و تجاری به ترتیب از اولویت همجواری برخوردارند.

ب) آسایش: فاصله و زمان از جمله عوامل مهمی هستند که در اندازه گیری میزان آسایش و راحتی انسانها به شمار می آیند. چرا که به دنبال تأمین آنها سهولت دسترسی به خدمات شهری که یکی از اهداف مهم برنامه ریزی شهری است میسر می شود. چگونگی دسترسی به خدمات شهری مورد نیاز ساکنان و دوری از کاربری های مزاحم و ناسازگار از مولفه های مهم آسایش تلقی می گردد. 

ج) کارایی: یکی از عوامل اصلی تعیین کننده مکان کاربریها در شهر، الگوی قیمت زمین شهری است، به لحاظ اینکه هر کاربری از لحاظ اقتصادی و سرمایه گذاری تابعی از قیمت زمین و هزینه های متصور بر آن است که بر اساس شیوه تحلیل هزینه و منفعت معین می شود.

د) مطلوبیت: مطلوبیت و دلپذیری در برنامه ریزی کاربری اراضی شهری یعنی تلاش در جهت حفظ و نگهداری عوامل طبیعی، ایجاد فضاهای باز و دلپذیر، چگونگی شکل گرفتن راهها، ساختمانها و  فضای شهری.

ه) سلامتی: اعمال ضوابط محیطی و بهداشتی مناسب برای کاهش آلودگی حاصل از کاربریهای مختلف و رعایت استانداردهای بهداشتی برای تأمین سلامتی محیط زیست انسانی یکی از اهداف مکان یابی      کاربری ها است. منظور از شهر سالم رعایت همه کاربری ها با توجه به تراکم و سرانه مطلوب و رعایت استاندارد ها و معیارهای سرانه است، در جهان امروز حفظ سلامتی و وجود شهر اجتماعی سالم در تبیین کاربری های شهری نهفته است .

و) استاندارد های ایمنی: هدف از این معیارها، حفاظت شهر در مقابل خطرهای احتمالی است. خطر بلایای طبیعی مانند سیل، زلزله، طوفان و عوامل غیر طبیعی. مانند همجواری منطقه صنعتی با منطقه مسکونی که با اصل سازگاری مورد اشاره مغایرت دارد و سایر مواردی که به نحوی باعث تضعیف ضریب ایمنی و امنیت شهر می گردد